भास्कर गाणेकर: ‘ज्याच्या शिरावर मुकुट असतो, त्यालाच जबाबदारीचे ओझे पेलावे लागते,’ असे म्हटले जाते. भारतीय क्रिकेट संघाचा कर्णधार सूर्यकुमार यादवसाठी गेल्या काही काळातील त्याच्या फॉर्मवर झालेली टीका हेच दर्शवते. भारतासारख्या क्रिकेटवेड्या देशात कर्णधारपदासोबत एक अलिखित नियम येतो: तुमची कामगिरी ही व्हायलाच हवी, तिथे तडजोड नाही. मग तुम्ही सौरव गांगुली असा, रोहित शर्मा असा किंवा सूर्यकुमार यादव; जेव्हा बॅटमधून धावा येणे थांबते, तेव्हा कोणालाही टीकेतून सूट मिळत नाही—विशेषतः सोशल मीडियाच्या या निर्दयी युगात.
प्रामाणिकपणे सांगायचे तर, ही टीका पूर्णपणे चुकीची नव्हती. आकडेवारीवर नजर टाकल्यास एक चिंताजनक चित्र समोर येते. आजच्या सामन्यापूर्वी, सूर्याच्या बॅटमधून शेवटचे अर्धशतक २०२४ मध्ये आले होते—म्हणजेच तब्बल २३ डावांचा आणि २७ सामन्यांचा मोठा खंड पडला होता. जरी त्याच्या नेतृत्वाखाली भारतीय संघाने एकही मालिका किंवा टूर्नामेंट गमावली नसली आणि त्याची कर्णधार म्हणून कामगिरी डागविरहित राहिली असली, तरी वैयक्तिक फलंदाजीमध्ये तो स्वतःनेच सेट केलेल्या उच्च मानकांपर्यंत पोहोचू शकला नव्हता. शेवटी, हा तोच फलंदाज आहे ज्याने २०२२ ते २०२४ च्या उत्तरार्धापर्यंत आपल्या अफाट फटकेबाजीने ‘जागतिक टी-२० क्रमवारीत अव्वल स्थान’ पटकावले होते आणि ‘भारताचा मिस्टर ३६०’ ही ओळख मिळवली होती.
मात्र, सूर्याला ‘लय’ आणि ‘निकाल’ यातील फरक पक्का ठाऊक होता. म्हणूनच एका सामन्यादरम्यान त्याने, “माझ्या बॅटमधून धावा येत नाहीत, पण मी फॉर्ममध्ये आहे (I am out of runs, not out of form),” असे मार्मिक विधान केले होते.
इतिहास साक्ष आहे की सूर्यकुमार हा एकहाती सामना फिरवणारा खेळाडू आहे. २०२२ आणि २०२३ च्या त्या सुवर्ण काळात त्याने अवघ्या ४८ डावांत ४७ च्या सरासरीने १,८९७ धावांचा डोंगर उभारला होता. यात चार शतके आणि १४ अर्धशतकांचा समावेश होता. चौकार-षटकारांची आकडेवारी तर थक्क करणारी होती: १११ षटकार आणि १६७ चौकार. म्हणजेच त्याच्या एकूण धावांपैकी ७०% हून अधिक धावा या केवळ बाउंड्रीजमधून आल्या होत्या. या वर्चस्वामुळेच २०२३ मध्ये ९१२ रेटिंग पॉइंट्ससह तो आयसीसी टी-२० रँकिंगमध्ये अव्वल स्थानी पोहोचला होता. या कामगिरीची व्याप्ती समजून घ्यायची असेल तर हे लक्षात घ्यावे लागेल की, हे टी-२० इतिहासातील तिसरे सर्वोच्च रेटिंग आहे. त्याच्या पुढे फक्त भारताचा आक्रमक सलामीवीर अभिषेक शर्मा (२०२५ मध्ये ९३१ पॉइंट्स) आणि इंग्लंडचा डेविड मलान (२०२१ मध्ये ९१९ पॉइंट्स) आहेत.
पण आकडेवारी केवळ अर्धीच गोष्ट सांगते. यादव एक उत्तम रणनीतीकार म्हणूनही सिद्ध झाला आहे. रोहित शर्माच्या टी-२० निवृत्तीनंतर, अनेक वरिष्ठ खेळाडू संघात असतानाही सूर्याकडे नेतृत्वाची धुरा सोपवण्यात आली आणि हा निर्णय सार्थ ठरला. त्याच्या नेतृत्वाखाली भारताने मायदेशी, परदेशात आणि त्रयस्थ ठिकाणीही विजयाची मालिका कायम राखली आहे. सर्वात महत्त्वाचे म्हणजे, त्याच्या नेतृत्वाच्या शैलीने खेळाडूंना त्यांचा नैसर्गिक खेळ करण्याचे स्वातंत्र्य दिले आहे—हीच विचारसरणी अभिषेक शर्मा, तिलक वर्मा आणि रिंकू सिंग यांसारख्या खेळाडूंच्या उदयाला कारणीभूत ठरली आहे.
आणि आज, तो धावांचा दुष्काळ अधिकृतपणे संपला. ३७ चेंडूत नाबाद ८२ धावांची सूर्याची खेळी एक ‘मास्टरक्लास’ होती, ज्याने जगाला त्याच्या विध्वंसक क्षमतेची पुन्हा एकदा आठवण करून दिली. या खेळीने त्याच्यासाठी कठीण ठरलेल्या २०२५ या वर्षाचा समारोप केला, ज्या वर्षात १९ डावांत १३.६२ च्या सरासरीने त्याला केवळ २१८ धावा करता आल्या होत्या. या कठीण काळातही संघ व्यवस्थापनाने त्याच्या क्षमतेवर आणि नेतृत्वावर अढळ विश्वास दाखवला.
आता अवघ्या महिनाभरावर मायदेशात होणारा टी-२० विश्वचषक येऊन ठेपला असताना, सूर्यकुमार यादव योग्य वेळी बहरात आला आहे. ‘आऊट ऑफ फॉर्म’ असल्याची चर्चा आता इतिहास जमा झाली आहे; कर्णधार पुन्हा आपल्या जुन्या तोऱ्यात परतला आहे.