विशेष क्रीडा प्रतिनिधी
हुबळी (कर्नाटक): भारतीय देशांतर्गत क्रिकेटच्या इतिहासात शनिवार, २८ फेब्रुवारी २०२६ हा दिवस सुवर्णाक्षरांनी लिहून ठेवला जाईल. जम्मू आणि काश्मीर क्रिकेट संघाने तब्बल ६७ वर्षांची प्रदीर्घ प्रतीक्षा संपवत पहिल्यांदाच देशांतर्गत क्रिकेटमधील सर्वात प्रतिष्ठेचा मानला जाणारा रणजी करंडक जिंकण्याचा ऐतिहासिक आणि अभूतपूर्व पराक्रम गाजवला आहे. कर्नाटकच्या हुबळी येथील केएससीए क्रिकेट स्टेडियमवर पार पडलेल्या २०२५-२६ हंगामाच्या अंतिम सामन्यात, आठ वेळा रणजी विजेतेपद पटकावणाऱ्या बलाढ्य आणि दिग्गज कर्नाटक संघाला धूळ चारत जम्मू-काश्मीरने देशांतर्गत क्रिकेटमधील सर्वोच्च मुकुट आपल्या नावे केला. हा अंतिम सामना जरी अनिर्णित राहिला असला तरी, पहिल्या डावातील तब्बल २९१ धावांच्या प्रचंड आणि निर्णायक आघाडीच्या जोरावर जम्मू-काश्मीरला अधिकृतपणे रणजी करंडकाचे विजेते घोषित करण्यात आले. हा विजय केवळ एका क्रिकेट सामन्याचा निकाल नाही, तर तो एका राज्याच्या जिद्दीचा, प्रतिकूल परिस्थितीशी केलेल्या संघर्षाचा आणि कधीही हार न मानण्याच्या प्रबळ प्रवृत्तीचा गौरव आहे.
६७ वर्षांचा प्रदीर्घ संघर्ष आणि एक नवी पहाट
जम्मू-काश्मीरने १९५९-६० च्या हंगामात पहिल्यांदा रणजी करंडक स्पर्धेत पाऊल ठेवले होते. तेव्हापासून ते आजपर्यंत या संघाने अनेक चढ-उतार पाहिले आहेत. अनेकदा त्यांना दुबळा संघ किंवा केवळ ‘सहभागी होणारा संघ’ म्हणून हिणवले गेले. देशातील इतर राज्यांच्या तुलनेत अपुऱ्या पायाभूत सुविधा आणि भौगोलिक आव्हानांचा सामना करत इथले खेळाडू नेहमीच स्वतःला सिद्ध करण्याचा प्रयत्न करत राहिले. गेल्या काही वर्षांपासून या संघात एक नवी ऊर्जा आणि आत्मविश्वास निर्माण झाला होता. यापूर्वी २०१३-१४, २०१९-२० आणि २०२४-२५ च्या हंगामात त्यांनी उपांत्यपूर्व फेरीपर्यंत धडक मारली होती, परंतु मोक्याच्या क्षणी दबावाखाली त्यांची कामगिरी खालावत असे आणि त्यांना स्पर्धेतून बाहेर पडावे लागे. यंदा मात्र चित्र पूर्णपणे वेगळे आणि सकारात्मक होते. उपांत्यपूर्व आणि उपांत्य फेरीत दिल्ली, राजस्थान आणि बंगाल यांसारख्या माजी विजेत्या आणि तगड्या संघांचा अत्यंत सहजतेने पराभव करत त्यांनी अंतिम फेरीत धडक मारली होती. अंतिम सामन्यात त्यांच्यासमोर आठ वेळा विजेतेपद जिंकलेल्या कर्नाटकचे कडवे आव्हान होते. देवदत्त पडिक्कलच्या नेतृत्वाखालील कर्नाटक संघात अनेक आंतरराष्ट्रीय आणि अनुभवी खेळाडूंचा भरणा होता. मात्र, पारस डोग्रा या अनुभवी कर्णधाराच्या नेतृत्वाखाली खेळणाऱ्या जम्मू-काश्मीरने कोणताही दबाव न घेता पहिल्या दिवसापासूनच सामन्यावर आपली घट्ट पकड निर्माण केली.
नाणेफेक आणि पहिल्या डावातील फलंदाजीचा मास्टरक्लास
अंतिम सामन्यात नाणेफेक अतिशय महत्त्वाची होती. कर्णधार पारस डोग्रा याने नाणेफेक जिंकून प्रथम फलंदाजी करण्याचा अत्यंत धाडसी आणि योग्य निर्णय घेतला. हुबळीची खेळपट्टी चौथ्या आणि पाचव्या दिवशी फिरकीला आणि वेगवान गोलंदाजांना मदत करेल तसेच फलंदाजी करणे कठीण होईल, हा अंदाज डोग्रा यांनी अचूक बांधला होता. प्रथम फलंदाजीला उतरलेल्या जम्मू-काश्मीरच्या फलंदाजांनी अभूतपूर्व शिस्त, संयम आणि तंत्राचे अप्रतिम प्रदर्शन केले. त्यांनी कर्नाटकच्या गोलंदाजांना अक्षरशः जेरीस आणले. आघाडीचा फलंदाज शुभम पुंडीर याने अत्यंत संयमी पण आक्रमक खेळी करत १२१ धावांची शानदार शतकी खेळी साकारली. त्याच्या या शतकाने संघाला एका भक्कम स्थितीत आणून ठेवले.
शुभम पुंडीरला इतर फलंदाजांचीही उत्कृष्ट साथ लाभली. यावर हसनने ८८ धावांची बहुमूल्य खेळी केली, तर खुद्द कर्णधार पारस डोग्रा याने ७० धावांचे योगदान दिले. युवा आणि आक्रमक फलंदाज अब्दुल समद याने ६१ धावांची महत्त्वपूर्ण खेळी केली. कन्हैया वाधवानने ७० आणि साहिल लोत्राने ७२ धावा करत तळाच्या फळीतही धावांचा पाऊस पाडला. या सर्वांच्या सामूहिक आणि उत्कृष्ट फलंदाजीच्या जोरावर जम्मू-काश्मीरने पहिल्या डावात ५८४ धावांचा डोंगराएवढा आणि भव्य स्कोर उभा केला. हा धावफलक कर्नाटकसारख्या तगड्या संघाला मानसिकदृष्ट्या खच्ची करण्यासाठी पुरेसा होता. तब्बल दोन दिवस चाललेल्या या फलंदाजीने हे सिद्ध केले की जम्मू-काश्मीरचे फलंदाज आता कोणत्याही खेळपट्टीवर आणि कोणत्याही गोलंदाजीच्या आक्रमणासमोर अत्यंत संयमाने टिकून राहण्यास सक्षम आहेत.
कर्नाटकचा पहिला डाव आणि औकिब नबीची भेदक गोलंदाजी
५८४ धावांच्या विशाल आव्हानाचा पाठलाग करण्यासाठी मैदानात उतरलेल्या कर्नाटक संघाची सुरुवात निराशाजनक झाली. अनुभवी आणि आंतरराष्ट्रीय स्तरावर खेळलेला फलंदाज मयंक अग्रवालने एकट्याने किल्ला लढवत १६० धावांची झुंजार आणि दर्जेदार खेळी केली, परंतु त्याला इतर फलंदाजांची म्हणावी तशी भक्कम साथ मिळाली नाही. कर्नाटकचा डाव स्वस्तात गुंडाळण्याचे मुख्य आणि निर्विवाद श्रेय जाते ते जम्मू-काश्मीरचा प्रमुख वेगवान गोलंदाज औकिब नबी याला. औकिबने अतिशय अचूक टप्प्यावर आणि वेगाने गोलंदाजी करत कर्नाटकच्या फलंदाजांना सळो की पळो करून सोडले.
औकिब नबीने अवघ्या ५४ धावा देऊन ५ महत्त्वपूर्ण बळी (5/54) मिळवले. या हंगामात ५ बळी घेण्याची ही त्याची तब्बल सातवी वेळ होती. त्याच्या या भेदक आणि घणाघाती गोलंदाजीमुळे कर्नाटकचा संपूर्ण संघ पहिल्या डावात केवळ २९३ धावांवर तंबूत परतला. परिणामी, जम्मू-काश्मीरला पहिल्या डावात तब्बल २९१ धावांची प्रचंड मोठी आणि निर्णायक आघाडी मिळाली. रणजी करंडकाच्या नियमांनुसार, अंतिम सामना अनिर्णित राहिल्यास पहिल्या डावातील आघाडीवर विजेतेपद ठरते. त्यामुळे चौथ्या दिवशीच जम्मू-काश्मीरच्या विजयावर जवळपास शिक्कामोर्तब झाले होते. कर्नाटकच्या संघाने या संपूर्ण अंतिम सामन्यात एकही सत्र (सेशन) जिंकले नाही, यावरून जम्मू-काश्मीरच्या खेळाडूंचे वर्चस्व किती निर्विवाद आणि एकतर्फी होते, याची प्रचिती येते.
दुसरा डाव: विजयाची औपचारिक निश्चिती आणि फलंदाजांचे वर्चस्व
पहिल्या डावात २९१ धावांची भक्कम आघाडी घेतल्यानंतर जम्मू-काश्मीरने कर्नाटकला फॉलो-ऑन न देता स्वतः दुसऱ्यांदा फलंदाजी करण्याचा सुरक्षित निर्णय घेतला. दुसऱ्या डावातही जम्मू-काश्मीरच्या फलंदाजांनी कर्नाटकच्या गोलंदाजांना कोणतीही संधी दिली नाही. आघाडीचा फलंदाज कामरान इक्बाल याने नाबाद १६० धावांची संस्मरणीय आणि तडाखेबंद खेळी केली. त्याला साहिल लोत्राची उत्तम आणि तितकीच महत्त्वपूर्ण साथ मिळाली, ज्याने नाबाद १०१ धावा करत आपले पहिलेवहिले प्रथम श्रेणी शतक साजरे केले.
पाचव्या दिवशी जेव्हा जम्मू-काश्मीरची धावसंख्या ४ बाद ३४२ इतकी होती आणि त्यांची एकूण आघाडी ६३३ धावांच्या घरात पोहोचली होती, तेव्हा कर्णधार पारस डोग्रा याने अधिकृतपणे डाव घोषित केला. वेळेअभावी आणि विजयाचे गणित आधीच स्पष्ट झाल्यामुळे पंचांनी दोन्ही संघांच्या सहमतीने सामना अनिर्णित असल्याचे घोषित केले आणि त्याच क्षणी संपूर्ण स्टेडियममध्ये जम्मू-काश्मीरच्या खेळाडूंनी आणि पाठीराख्यांनी एकच जल्लोष सुरू केला. मैदानावर खेळाडू एकमेकांना मिठी मारत होते, अनेकांच्या डोळ्यांतून आनंदाश्रू वाहत होते. ६७ वर्षांची तपश्चर्या अखेर फळाला आली होती आणि एक स्वप्न वास्तवात उतरले होते.
हंगामातील प्रमुख शिलेदार आणि त्यांचे अतुलनीय योगदान
या ऐतिहासिक विजयात अनेक खेळाडूंनी मोलाचे योगदान दिले. हा विजय कोणत्याही एका सुपरस्टार खेळाडूचा नसून संपूर्ण संघाच्या एकजुटीचा आणि सांघिक खेळाचा विजय आहे.
सर्वात मोठा नायक ठरला तो वेगवान गोलंदाज औकिब नबी. या संपूर्ण हंगामात त्याने १० सामन्यांमध्ये तब्बल ६० बळी मिळवले. त्याचे गोलंदाजीचे सरासरी अवघे १२.५६ इतके होते, जे त्याच्या गोलंदाजीतील सातत्य, भेदकता आणि अचूकता दर्शवते. त्याला त्याच्या या अप्रतिम कामगिरीबद्दल मालिकावीर या मानाच्या पुरस्काराने गौरवण्यात आले. अंतिम सामन्यात पहिल्या डावात १२१ धावांची शानदार शतकी खेळी करणाऱ्या शुभम पुंडीरला ‘सामनावीर’ म्हणून घोषित करण्यात आले.
कर्णधार पारस डोग्रा याने या हंगामात आपल्या प्रथम श्रेणी आणि रणजी क्रिकेटमधील १०,००० धावांचा टप्पा पूर्ण केला. त्याच्या अफाट अनुभवाचा आणि शांत डोक्याने घेतलेल्या अचूक निर्णयांचा संघाला खूप मोठा फायदा झाला. त्याच्या मार्गदर्शनाखाली युवा खेळाडूंनी आपली सर्वोत्तम कामगिरी नोंदवली. अब्दुल समद, कामरान इक्बाल, यावर हसन आणि कन्हैया वाधवान यांसारख्या युवा खेळाडूंनी संपूर्ण हंगामात सातत्याने धावांचा रतीब घातला आणि संघाला प्रत्येक सामन्यात मजबूत स्थितीत ठेवले.
मुख्यमंत्री ओमर अब्दुल्ला यांची विशेष उपस्थिती
या ऐतिहासिक क्षणाचे महत्त्व ओळखून जम्मू-काश्मीरचे मुख्यमंत्री ओमर अब्दुल्ला हे स्वतः सर्व प्रशासकीय कामे बाजूला ठेवून अंतिम सामन्याचा थरार अनुभवण्यासाठी हुबळीला दाखल झाले होते. त्यांनी सोशल मीडियावर सातत्याने सामन्याचे अपडेट्स दिले आणि संघाचा उत्साह वाढवला. सामन्यानंतर त्यांनी मैदानात जाऊन सर्व खेळाडूंचे वैयक्तिक अभिनंदन केले आणि त्यांच्यासोबत विजेतेपदाचा आनंद साजरा केला. मुख्यमंत्र्यांनी आपल्या संदेशात म्हटले आहे की, “आमच्या खेळाडूंनी संपूर्ण जम्मू-काश्मीरला अभिमान वाटेल अशी कामगिरी केली आहे. हा विजय राज्यातील लाखो तरुणांसाठी प्रेरणादायी ठरेल. एका मोठ्या विजेतेपदाची जी अपेक्षा होती, ती आज या खेळाडूंनी पूर्ण केली आहे.” त्यांनी खेळाडूंना आणि सपोर्ट स्टाफला प्रोत्साहन देत राज्यामध्ये क्रिकेटच्या विकासासाठी आणि नवीन पायाभूत सुविधा उभारण्यासाठी सर्वतोपरी मदत करण्याचे आश्वासन दिले.
जम्मू-काश्मीरमधील जल्लोष आणि आनंदोत्सव
हुबळीमध्ये जेव्हा कर्णधार पारस डोग्रा याने रणजी करंडक उंचावला, तेव्हा श्रीनगर, जम्मू, अनंतनाग, बारामुल्ला अशा राज्याच्या प्रत्येक कोपऱ्यात क्रिकेट चाहत्यांनी एकच जल्लोष केला. रस्त्यांवर लोक एकत्र येऊन फटाके फोडत होते आणि ढोल-ताशांच्या गजरात नाचत होते. स्थानिक प्रशासनानेही खेळाडूंच्या या अफाट कामगिरीचे कौतुक केले आहे. या विजयामुळे जम्मू-काश्मीरच्या क्रिकेटला देशात एक नवीन ओळख मिळाली आहे. आतापर्यंत केवळ एक ‘अंडरडॉग’ म्हणून पाहिल्या जाणाऱ्या या संघाकडे आता ‘चॅम्पियन’ म्हणून पाहिले जाईल आणि आगामी काळात इतर संघ त्यांच्या विरोधात खेळताना नक्कीच अधिक सावधगिरी बाळगतील.
क्रिकेटच्या भविष्यासाठी एक आशेचा किरण
जम्मू-काश्मीरमधील परिस्थिती आणि तिथल्या भौगोलिक आव्हानांचा विचार करता, हा विजय अत्यंत मोलाचा आणि ऐतिहासिक ठरतो. हिवाळ्यात अनेक महिने प्रचंड बर्फवृष्टीमुळे मैदानांवर सराव करणे कठीण असते. अशा प्रतिकूल परिस्थितीतही या खेळाडूंनी मिळवलेले हे उत्तुंग यश हे त्यांच्या जिद्दीचे, मेहनतीचे आणि क्रिकेटवरील निस्सीम प्रेमाचे प्रतीक आहे. बीसीसीआयच्या देशांतर्गत क्रिकेटमध्ये अशा प्रकारच्या विजयामुळे अनेक नवीन गुणवत्तावान खेळाडूंना प्रकाशझोतात येण्याची मोठी संधी मिळेल. अब्दुल समद किंवा उमरान मलिक यांच्यासारखे खेळाडू याआधीच आयपीएल आणि भारतीय संघात आपली छाप पाडत आहेत, पण आता या रणजी विजेतेपदामुळे जम्मू-काश्मीरच्या आणखी अनेक तरुण खेळाडूंसाठी आयपीएल आणि राष्ट्रीय संघाचे दरवाजे उघडतील, यात कोणतीही शंका नाही.
थोडक्यात सांगायचे तर, २०२५-२६ चा रणजी हंगाम जम्मू-काश्मीरच्या क्रिकेट इतिहासातील एक सुवर्ण अध्याय म्हणून कायम स्मरणात राहील. एका बाजूला बलाढ्य कर्नाटकचा प्रदीर्घ अनुभव आणि दुसऱ्या बाजूला जम्मू-काश्मीरची जिद्द, असा हा सामना होता. या लढतीत अखेर जिद्दीचा आणि अविरत मेहनतीचा विजय झाला. ६७ वर्षांचा वनवास संपवत त्यांनी जिंकलेला हा रणजी करंडक केवळ एक चषक नाही, तर ते एक भव्य स्वप्न आहे जे अनेक पिढ्यांनी पाहिले होते आणि आज या नव्या दमाच्या खेळाडूंनी ते सत्यात उतरवून दाखवले आहे. हा विजय भारतीय क्रिकेटच्या पटलावर जम्मू-काश्मीरचे नाव कायमचे सुवर्णाक्षरात कोरून ठेवणारा आहे.
संक्षिप्त धावफलक:
• जम्मू आणि काश्मीर (पहिला डाव): ५८४ सर्वबाद (शुभम पुंडीर १२१, यावर हसन ८८, साहिल लोत्रा ७२, कन्हैया वाधवान ७०, पारस डोग्रा ७०)
• कर्नाटक (पहिला डाव): २९३ सर्वबाद (मयंक अग्रवाल १६०; जम्मू-काश्मीर गोलंदाजी: औकिब नबी ५/५४)
• जम्मू आणि काश्मीर (दुसरा डाव): ३४२/४ डाव घोषित (कामरान इक्बाल १६०*, साहिल लोत्रा १०१*)
• निकाल: सामना अनिर्णित, मात्र पहिल्या डावातील २९१ धावांच्या प्रचंड आघाडीच्या जोरावर जम्मू-काश्मीर रणजी चॅम्पियन म्हणून घोषित.
• सामनावीर: शुभम पुंडीर
• मालिकावीर: औकिब नबी (हंगामात ६० बळी)